عطاری بهار

روز پزشک روز تقدیر یا یادآور مسوولیتی سنگین؟

عطاری بهار
پزشک، طبیب یا حکیم به کسی گفته می­شود که به حفظ و ارتقاء سلامت افراد از طریق تشخیص و درمان بیماری و یا بازگرداندن عملکرد در مبتلایان می­پردازد. با توجه به تعریف سلامت که دیگر فقط نداشتن بیماری نیست، پیشگیری و توانبخشی از جمله اهداف ذاتی طبابت به شمار می رود. بهبود بهداشت و تندرستی جسمی، روحی روانی، اجتماعی و حتی معنوی از مهمترین مواردی است که زمینه مطالعات، پژوهشها و عملکرد پزشکان عمومی و متخصصین را شامل می شود.

روز پزشک روزی است که به نیت ارج نهادن به خدمات پزشکان به بیماران و مددجویان نامگذاری شده است. این روز بسته به کشور و جوامع مختلف، بر اساس رخداد مورد تقدیر در آن روز متفاوت است. در ایران اول شهریور ماه همزمان با زادروز بوعلی سینا به پاس خدمات وی در حوزه پزشکی و تالیفات گرانقدرش به نام روز پزشک نامگذاری شده است.

اولین بار مراسم روز پزشک سی ام مارس 1933در جورجیا آمریکا برگزار شد. در آمریکا روز پزشک توسط کنگره و ریاست جمهوری مورد تصویب قرار گرفته و از سال 1990در تقویم رسمی تثبیت شده است. ارسال کارت تبریک، اهدای گل بر مزار پزشکان، همایش، سخنرانی، مراسم ضیافت و اهدای جوایز از مهمترین برنامه هایی است که در طول این سالها به عنوان بزرگداشت روز پزشک اجرا می شده است. در برزیل روز پزشک 18اکتبر تعطیل رسمی است و بر اساس آن طی مراسمی، کشیشان کاتولیک تولد سنت لوک پزشک را جشن می گیرند. درکوبا روز سوم دسامبر تولد کارلوس فینلی، پزشک کوبایی که از او به عنوان دانشمندی پیشگام در تحقیقات و بیماری تب زرد یاد می شود، جشن گرفته می شود. در هند یکم
ژوئیه روز تولد بیدهان چاندرا روی جشن گرفته می شود. چاندرا روی علاوه بر اینکه پزشک بود به سمت وزارت رسیده بود.

حکمت و طب در ادعیه و احادیث از قداست خاصی برخوردار است و این مساله مسئولیت پزشکان را چندین برابر می کند. تلاش علمی در کنار توکل و استمداد از خداوند متعال برای شفای بیماران نکته ای است که در فرهنگ باستانی و مذهبی ما ریشه و نشانه های بسیاری دارد. خداوند متعال را که به نهان و پیدای آدمی وقوف کامل دارد، طبیب مطلق دلهای دردمند می­دانند و ذکرش را دوا و اسمش را شفا می خوانند. طبیبی که خود طبیبی ندارد و شفا دهنده ای که هرکس را طلب شفا کند شفابخش است.

همچون هر جای دیگر قداست بخشی بیش از حد به جایگاه پزشکی و نقد ناپذیر کردن این مقام می تواند سبب دوری این قشر از آحاد ملت شود و امکان افزایش خطا و فساد را فراهم سازد. از سوی دیگر اغراق در بیان اشتباهات، تحت فشار قرار دادن و تصویب دستور العمل و قوانین سخت و انعطاف ناپذیر در خصوص لغزش های سهوی این قشر فرهیخته می تواند سبب محافظه کاری بیش از حد و بعضا تعلل در تصمیم گیری های مهم و کندکردن مسیر بهبود بیماران شود.

افزایش امید به زندگی و تغییر الگوی بیماری ها از امراض عفونی به بیماریهای قلبی عروقی ریوی و بیماریهای سالمندی سبب رویکرد و نگرش ویژه به انواع طب جدید شده است. اگرچه ظهور رشته­های گوناگون تخصصی و فوق تخصصی سبب ارائه روشهای نوین در تشخیص و درمان بیماری­ها شده است، انواع طب کل نگر و درمانهای غیر جراحی و غیر دارویی از جمله طب فیزیکی، طب مکمل و طب پیشگیری که به تعاملات بیشتر بین پزشک و بیمار نیاز دارند، بیش از پیش مورد توجه بیماران و سیاستگذاران نظام سلامت قرارگرفته است.

رابطه مالی و مادی پزشک و بیمار اگرچه اجتناب ناپذیر است در روزگار اخیر سبب کاهش اعتماد و اطمینان متقابل پزشک و بیمار شده است. از دیگر مواردی که این حس اعتماد را بیش از پیش خدشه دار می­کند، اظهار نظر پزشکان و سایر کادر پزشکی در خصوص عملکرد همکارانشان است. آموزش صحیح علوم پزشکی، در دسترس بودن تجهیزات و امکانات درمانی به روز، حمایت­های اجتماعی کافی، تعرفه­گذاری و پوشش بیمه­ای مناسب و وضع قوانین شایسته در خصوص حقوق بیماران و پزشکان و ضمانت اجرایی آنها از مهمترین چالش­هایی هستند که می­توانند متضمن کیفیت بالای خدمات پزشکی به نیازمندان به شمار روند.

به کارگیری دانش پزشکی در اخذ شرح حال گیری، معاینه دقیق و در نظر گرفتن شرایط زمینه ای سلامت، ملاحظات خانوادگی، شغلی و اجتماعی در راستای انتخاب کم عارضه ترین و مقرون به صرفه ترین روش تشخیص و درمان، بخش مهمی از مهارتهای پزشکی را شامل می شود. به کارگیری این مهارتها در کنار ملاحظات اخلاقی و حرفه ای نوعی هنر به شمار می رود. تلقی بیمار از پزشک و قابلیت های وی در کنار احساس اعتماد و پایبندی بیماران به دستورات پزشکی، کارایی و اثر بخشی مداخلات پزشکی را افزایش می دهد و نهایتاً می تواند به ارتقاء کیفیت زندگی بیماران منتهی شود.

این ارتباط متقابل پزشک و بیمار تحت تاثیر محیط و جامعه است. تبلیغات سوء رسانه ای و خدشه وارد کردن به این رابطه، نتیجه بخشی مراقبتهای پزشکی را می کاهد.

روز پزشک گذشته از روز بزرگداشت و قدردانی و توجه بیشتر بیماران و مردم به این حرفه، به نوعی روز یادآوری جایگاه رفیع طبابت و حکمت برای پزشکان است و تلاش برای اینکه از این جایگاه سوء استفاده نشود و ثوابی که پیش رو نهاده شده به ناصواب و بیراهه طی نشود. یادمان باشد اگرچه مانند هر شغل دیگری ممکن است در موارد معدودی عملکرد افراد شاغل در این حرفه کاملاً منطبق بر اصول اخلاق حرفه ای نباشد، بخش اعظم جامعه پزشکی در تلاشند تا همچون پوشش سفیدشان عاری از هر گونه آلودگی مادی به خدمت بپردازند.

با امید به اینکه اصلاح و به روزسازی طرح های تحول نظام سلامت متناسب با واقعیت های فعلی جامعه سبب تحویل حال پزشکان و بیماران به بهترین حال ها شود.

تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد

وجود نازکت آزرده گزند مباد

سلامت همه آفاق در سلامت توست

به هیچ عارضه شخص تو دردمند مباد

اوتیسم؛ آشنایی که غریب است

عطاری بهار
در سال‌های اخیر همگام با افزایش شیوع بیماری اوتیسم، آگاهی جامعه نیز به میزان زیادی افزایش یافته است، اما همچنان بسیاری از خانواده‌ها نسبت به علائم اولیه اوتیسم شناخت کافی ندارند و این نبود شناخت و حتی در برخی موارد نداشتن آمادگی روحی خانواده برای رویارویی با این سندرم باعث تاخیر در شروع درمان کودک مبتلا می‌شود.
این در حالی است که گفته می‌شود با تشخیص زود هنگام و انجام کاردرمانی این کودکان از سنین پایین، روند تشدید بیماری تا حد زیادی کند و پاسخ کودک مبتلا به تمرینات خیلی بهتر خواهد بود. به همین علت در ادامه می‌خواهیم با عوامل تاثیرگذار در ایجاد این سندرم، نشانه‌های اولیه آن و همچنین پیشرفت علم پزشکی در درمان این بیماری بیشتر آگاه شویم.

اوتیسم نوعی اختلال عصبی -رفتاری است که طی آن فرد قادر به برقراری روابط اجتماعی نیست و در بیشتر موارد با کاهش توانایی فرد در یادگیری زبان و مهارتهای ارتباطی همراه است. این بیماری میتواند موجب بروز رفتارهای خشن و تکراری فرد نیز بشود. به دلیل طیف گستردهای از اختلالات، رفتارها و شدت ناتوانی به این بیماری نقص طیف اوتیسم یا به اختصارASD گفته میشود.

کودکان مبتلا به اوتیسم در درک افکار و احساسات دیگران مشکل دارند. از طرفی ابراز احساسات خودشان با کلمات، رفتار، حالت صورت و لمس نیز برایشان سخت است. کودکان اوتیسمی که حساسیت بیشتری دارند بشدت از صداها، لمس شدن، بو و مناظری که برای دیگران عادی به نظر میرسد، رنج میبرند و حتی در برخی موارد درد میکشند. این کودکان معمولا حرکات تکراری و یکنواختی مانند تکان دادن پا، ضربهزدنهای متوالی یا دست زدن انجام میدهند. با اطرافیان ارتباط چشمی یا فیزیکی برقرار نمیکنند. همچنین ممکن است از برخی غذاها براساس رنگ یا بافتی که دارند (نهبر اساس طعم) خوششان یا بدشان بیاید.

اوتیسم چگونه ایجاد میشود؟

براساس نتایج تحقیقات، بیماری اوتیسم بر اثر اختلال در بخشی از مغز ایجاد میشود که مسؤول دریافت پیامهای حسی و فرآیند تحلیل زبان است. در حال حاضر علت بروز این اختلال همچنان نامشخص است. اما نتایج به دست آمده از تحقیقات حاکی از آن است که این بیماری بر اثر مجموعهای از عوامل محیطی، زیستی و ژنتیک ایجاد میشود و یک عامل به تنهایی مسؤول آن نیست.

البته برخی کارشناسان معتقدند مجموعهای از ژنها نقش کلیدی در ایجاد این بیماری دارند. برای مثال خانوادههایی که یک فرزند مبتلا به اوتیسم دارند، 5 تا 20 درصد بیشتر از دیگران مستعد به دنیا آوردن فرزند دیگری با سندرم اوتیسم هستند. تحقیقات جدید در حوزه سلولهای بنیادی نیز نشان داده است دوقلوهای همسان بیشتر از دوقلوهای غیرهمسان در معرض ابتلا به اوتیسم هستند. از طرف دیگر، کودکان مبتلا به اوتیسم اکثرا والدین یا فامیل نزدیکی دارند که مشکلات حسی یا اختلالات خفیف اجتماعی مثل مشکل برقراری ارتباط یا انجام رفتارهای تکراری مشابه رفتارهای فرد مبتلا به اوتیسم دارد.

عوامل دیگری که نقش فزاینده آنها در ابتلا به اوتیسم مشخص شده است سن بالای مادر و پدر در زمان بچهدار شدن، مصرف برخی داروها و الکل در زمان بارداری، بههمریختگی تعادل ترکیبات بدن مادر مانند دیابت و چاقی بارداری، برخی مواد شیمیایی، ویروسها و همچنین کمبود اکسیژن در زمان تولد است. در برخی موارد، ابتلای مادر در زمان بارداری به سرخجه، برخی اختلالات ژنتیک نادر مانند سندرم کروموزوم ایکس شکننده، التهاب مغزی و بیماری فنیلکتونوریای درمان نشده را نیز به بروز رفتارهای اوتیسمی در کودک مرتبط میدانند. بیماری اوتیسم همچنین با سموم زیستمحیطی مانند آفتکشها و فلزات سنگین مانند جیوه نیز در ارتباط است. اما تاکنون گزارشی در خصوص نقش شرایط محیطی مانند نوع رفتار والدین با کودک بر ایجاد بیماری ارائه نشده است.

اوتیسم چه زمانی بروز میکند؟

معمولا علائم اولیه از دو سالگی بروز پیدا میکند. با این حال امکان تشخیص کودک مبتلا در 18 ماهگی نیز امکانپذیر است. هر علامتی مربوط به تاخیر در تکامل تواناییهایی کودک بر اساس سن را باید جدی گرفت و پیگیری کرد، زیرا در صورت ابتلای کودک به اوتیسم به تشخیص زود هنگام آن کمک خواهد کرد و شانس کودک برای بهبود و رفع مشکلات رشدی بسیار بیشتر خواهد بود.

علائم اولیه اوتیسم

حتی نوزادان نیز تمایل به برقراری ارتباط با محیط اطراف خود دارند، بنابراین اگر کودکتان در یکسالگی، عکسالعملی به صدای مادر یا اسم خود نشان نمیدهد، با افراد ارتباط چشمی برقرار نمیکند، تلاشی برای ادای کلمات ندارد و در برابر کارهای دیگران لبخند نمیزند یا رفتاری نشان نمیدهد، تا 16 ماهگی هنوز هیچ کلمه تک و تا سن دو سالگی هیچ عبارت دو کلمهای را ادا نمیکند بهتر است هر چه سریعتر با پزشک متخصص در این خصوص مشورت کنید.

اوتیسم درمانپذیر است؟

درمان اوتیسم بسیار گسترده است و از تحلیلهای کاربردی رفتاری تا مشاورههای کلامی و درمانهای فیزیکی را شامل میشود. تمام روشهای درمانی کنونی بر مهارتهای کلامی، اجتماعی و رفتاری بیماران اوتیسم تمرکزدارد. بتازگی مطالعاتی در خصوص استفاده از سلولهای بنیادی در درمان بیماران اوتیسم در حال انجام است. این روش درمانی به دنبال رفع ریشه بروز رفتارهای اوتیسمی است؛ یعنی جایگزینی سلولهای مغزی معیوب با سلولهای توانمندی که از تمایز سلولهای بنیادی ایجاد میشوند.

اسکیزوفرنی ها قابل درمان هستند

عطاری بهار
براساس پژوهشی که موسسه مغز و اعصاب هیوستن منتشر کرده است، افراد مبتلا به اسکیزوفرنی قابل درمان هستند.

اسکیزوفرنی بیماری است که باعث ایجاد اختلال مزمن و شدید بر روی نحوه تفکر، احساسات و رفتار فرد می شود و باعث می شود این افراد تماس خود را با واقعیت از دست بدهند و به دلیل عدم درک درست از جایگاه اجتماعیشان رفتار اجتماعی آن ها نیزغیر واقعی شود.

باورهای غلط، تفکرات مبهم و سردرگم، شنیدن صداهایی که افراد سالم نمی شوند، کاهش انگیزه، کاهش فعالیت های اجتماعی و بخصوص اشکال در ابراز احساسات عاطفی معمولی از نشانه های این بیماری می باشد.

بسیاری از افرادی که اسکیزوفرنی و یا اختلال دوقطبی دارند در حقیقت اختلالی در سیستم ایمنی شان دارند که روی گیرنده های مغز تأثیر می گذارد بنابراین بیماری این افراد کاملاً درمان پذیر است و کافی است مورد تشخیص و طرح درمان مناسب و درست قرار گیرند تا به زندگی عادی شان بازگردند.

سیستم ایمنی بدن بصورت طبیعی پادتن هایی (Antibody) تولید می کند که به عناصر بیگانه موجود در بدن حمله می کند ولی در این بیماری پادتن هایی تولید می شوند که به گیرنده های موجود در مغز حمله می کنند و گیرنده ها به سیگنال هایی که فرستاده می شود توجهی نمی کنند.

از آنجایی که این بیماری با کاهش فعالیت گیرنده های «NMDA» که تفکر، تصمیم گیری و ادراک فرد را کنترل می کنندهمراهند، معمولا اسکیزوفرنی با اختلال دو قطبی اشتباه گرفته می شود.

اختلال دو قطبی (Bipolar Disorder) که پیشین شیدایی و افسردگی (Manic-Depression) نامیده می شد، اختلال مغزی است که باعث تغییرات شدید و غیرعادی در خلق و خو، انرژی و فعالیتهای روزمره فرد می شود.

بنابراین، با درمان سیستم ایمنی افراد مبتلا به اسکیزوفرنی این بیماران قابل درمان هستند.