عطاری بهار

چه کسی خط مخصوص نابینایان را اختراع کرد؟

مردی به نام «بریل»

عطاری بهار
چهارم ژانویه سال 1809 پسری به دنیا آمد که لویی نام گرفت. لویی 43 سال بیشتر در این دنیا زندگی نکرد. اما به اندازه «ابد» جاودانه شد.

لویی بریل وقتی کودک بود در طی یک حادثه به تدریج بینایی خود را از دست داد. پدرش «زین ساز» اسب بود.

داستان نابینایی بریل خیلی غم انگیز است. زمانی که سه سال بیشتر نداشت به کارگاه زین سازی پدرش می رفت. یک روز از سر کنجکاوی درفش (وسیله ای برای سوراخ کردن چرم) را برداشت و شروع به سوراخ کردن چرم زین کرد. ناگهان درفش به طور تصادفی برخورد شدیدی با چشم او کرد. چشم لویی کوچک به شدت آسیب دید. پدر و مادرش او را برای درمان چشم آسیب دیده به پاریس هم بردند. اما عفونت چشم را به طور کامل نابینا کرد. اما این پایان تراژدی نبود. عفونت چشم او به چشم دیگرش هم سرایت کرد و لویی کاملا نابینا شد.

البته روند نابینا شدن او دو سال طول کشید. یعنی از سه سالگی تا پنج سالگی.

لویی کوچک که چیزی از نابینایی نمی دانست مدام از والدین خود سوال می کرد که چرا اطرافش تا این اندازه تاریک است. از سویی شرایط زمانی باعث شد تا لویی ها کار سختی برای نگهداری پسر نگون بخت خود داشته باشند. چرا که در آن دوران هیچ امکاناتی برای افراد نابینا وجود نداشت.

اما این دلیلی برای ناامیدی این پسرک نبود. او علاقه زیادی به درس خواندن داشت و در نهایت در سنین بالاتر راهی موسسه نابینایان پاریس شد تا ادامه تحصیل بدهد.

لویی خط اختراع می کند

عطاری بهار

هم اکنون هم نابینایان با کوهی از مشکلات ریز و درشت روبرو هستند، چه برسد در سده پیشین. اما لویی تسلیم ناپذیر بود. او تصمیم گرفت خط مخصوص نابینایان را درست کند. ایده اش هم یک تلاش ناتمام از سوی یک افسر نظامی فرانسوی بود. این افسر پیش از این موفق شده بود الفبای شش نقطه ای برای نابینایان اختراع کند. اما بریل آن را به بهترین شکل ممکن تکمیل کرد.

شگفت آنکه این ابداع از سوی موسسه نابینایان پاریس مورد قبول واقع نشد. اما بعدها آن را به عنوان «خط بریل» معرفی رسمی کرد.

لوئی در سن بیست سالگی به عنوان معلم در مؤسسه نابینایان پاریس شروع به کار کرد و شاگردان مؤسسه همگی به فراگیری خواندن و نوشتن با استفاده از خط ابداعی لوئی بریل پرداختند. خطی که امروزه در سرتاسر دنیا به عنوان خط بریل شناخته شده ‌است.

لوئی بریل خط خودش را به نگارش نت موسیقی و ریاضیات هم بسط داد و در کنار فعالیت‌هاش در مؤسسه نابینایان موسیقیدان قابلی هم شد که در کلیساهای پاریس در روزهای یکشنبه به نواختن ارگ می‌پرداخت. او درضمن نوازنده ویولنسل خیلی خوبی هم بود.

مرگ یک مرد تاثیر گذار

همان طور که در سطور ابتدایی ذکر شد لویی بریل عمر کوتاهی داشت. در 43 سالگی به بیماری سل مبتلا شد. اینکه چرا به سل مبتلا شد به شرایط بسیار بد بهداشتی موسسه نابینایان پاریس برمی گردد. تاریخ درگذشت او ششم ژانویه 1852 عنوان می شود.

لویی همیشه از کودکی بیمار بود. او که در زندگی خود سختی زیادی را به دلیل بیماری متحمل می شد 16 سال بیماری ریوی و سل را تحمل کرد. عاقبت در 40 سالگی به دلیل درد و رنج حاصل از این بیماری شغل معلمی در موسسه نابینایان را علیرغم میل خود ترک کرد تا استراحت کند. او در روزهای آخر عمر خود در درمانگاه سلطنتی بستری بود و دو روز پس از تولد 43 سالگی اش درگذشت.

بریل هر چند عمری کوتاه داشت، اما با اختراع خط مخصوص نابینایان برای همیشه نام خود را در تاریخ ثبت کرد.

166 سال از مرگ بریل می گذرد. اکنون خط اختراع شده از سوی توسط بیش از 220 میلیون نابینا و کم بینا در سراسر جهان و به صورت زبان های مختلف استفاده می شود.

با تصویب دولت فرانسه نیز جسد وی از دهکده‌اش به پانتئون، آرامگاه بزرگمردان تاریخ فرانسه انتقال داده شد و در کنار بزرگانی همچون ولتر، ویکتورهوگو، امیلزولا و دیگر بزرگان به خاکسپرده شد.

آپدیت بریل

دو سال پس از مرگ لویی بریل، اصرار و پافشاری شاگردانش باعث شد تا خط بریل با آپدیت هایی مواجه شود و به روزرسانی شود. خط بریل کم کم به سایر نقاط جهان نیز تسری پیدا کرد. در سال 1873 نخستین کنفرانس معلمان اروپایی شاگردان نابینا تشکیل شد.

در سال های بعد خط بریل نه تنها برای فرانسوی زبانان که سایر زبان های دنیا کدبندی شد و به سرعت به آمریکا و آسیا هم رسید.

قرص برنج جان ۳۰۸ نفر را گرفت / تهرانی‌ها؛ در صدر آمار مسمومان

عطاری بهار

متاسفانه بر اساس آمار منتشر شده از سوی سازمان پزشکی قانونی کشور، قرص برنج در پنج ماه نخست سال ۱۳۹۷ منجر به ۳۰۸ مورد مرگ در هموطنان شده است.

مسمومیت با قرص برنج (فسفید آلومینیوم):استفاده صحیح، علمی و منطقی از سموم دفع آفات برای مصارف کشاورزی، باعث افزایش کمی و کیفی محصولات از طریق نابودی آفات شده و نقش بسیار مهمی در راستای تأمین غذای مورد نیاز انسان دارد. البته باید توجه کرد که استفاده نادرست از این سموم می‌تواند منجر به بروز انواع مسمومیت‌های حاد و مزمن در انسان و یا بروز آلودگی‌های زیست محیطی و نابودی گونه‌های گیاهی و جانوری مفید شود.

یک گروه از عوامل دفع آفات که به علت اثر بخشی زیاد و قیمت ارزان به عنوان جونده‌کش در برخی از کشورهای جهان، از جمله ایران مورد استفاده قرارگرفته‌اند، فسفیدهای فلزی مانند فسفید آلومینیوم، فسفید روی، فسفید کلسیم و فسفید منیزیوم هستند. فسفیدهای فلزی به عنوان عوامل آفت کش، معمولا به اشکال مختلفی مانند قرص، پودر، بلانکت و طعمه تهیه و مورد استفاده قرار می‌گیرند. در اثر تماس این ترکیبات با رطوبت موجود در هوا یا محصولات کشاورزی و یا اسید معده (در صورت مصرف خوراکی) گاز فسفین آزاد می‌شود که گازی بسیار سمی است. این گاز حتی در غلظت‌های پایین کشنده بوده و به همین دلیل فسفید آلومینیوم برای کنترل و از بین بردن حشرات و آفات انباری محصولاتی مانند برنج و غلات در سوله‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فسفید آلومینیوم در کشور ما از سالیان قبل برای مصارف کشاورزی جهت نگهداری و حفظ محصولاتی مانند برنج از آسیب ایجاد شده توسط آفات انباری در مصارف صنعتی و مصارف خانگی مورد استفاده بوده است. بر همین اساس قرص آفت‌کش حاوی فسفید آلومینیوم در کشور ما، به ویژه در نواحی شمالی کشور تحت عنوان "قرص برنج" معروف است. این فرآورده با نام تجاری Phostoxin® و به شکل قرص‌های به وزن سه گرم و به رنگ‌های سفید، خاکستری و قهوه‌ای حاوی ماده موثره فسفید آلومینیوم و سایر ترکیبات شامل اوره بوده و در اثر تماس با آب یا اسید، گاز فسفین، آمونیاک و دی‌اکسیدکربن تولید می‌کند.

 متاسفانه به دلیل عواملی چون سمیت بالا، میزان کشندگی زیاد و سهولت در دسترسی به قرص برنج، از چند سال گذشته آمار نسبتا بالایی از مسمومیت‌های مرتبط با این سم در کشور به ویژه در برخی استان‌ها مانند تهران، گیلان، مازندران، لرستان و کرمانشاه گزارش شده است. بر همین اساس اقداماتی جهت ممنوعیت واردات و محدودیت در فروش قرص برنج توسط سازمان‌ها و نهادهای مسوول در کشور انجام شد؛ به‌طوریکه از سال ۱۳۸۴ فسفید آلومینیوم به شکل قرص از فهرست سموم کشاورزی مجاز کشور حذف و هر گونه واردات، توزیع و فروش آن ممنوع اعلام شد. همچنین هرگونه کاربرد کشاورزی این سم تنها به صورت محدود، در سایر انواع فرمولاسیون‌ها و تحت نظارت کارشناسان ذی‌صلاح و تنها بعد از اخذ مجوزهای لازم می‌تواند استفاده شود.

ممنوعیت عرضه قرص برنج در عطاری‌ها و فروشگاه‌ها

متاسفانه به علت تمایل کشاورزان به مصرف این سم جهت نگهداری محصولات به‌ویژه در مصارف خانگی یا نیمه صنعتی، قاچاق این فرآورده از کشورهای همسایه و بازار سیاه این سم در کشور وجود دارد؛ به‌طوریکه در بسیاری از موارد، فروش این سم در بازار سیاه و غیرقانونی گزارش شده است. البته بعد از اینکه قرص برنج در لیست کالاهای قاچاق قرار گرفت، خرید و فروش، توزیع و نگهداری آن غیر قانونی اعلام شد و مراحل اقدامات قضایی آن در حال انجام است. بنابراین فروشگاه‌های عرضه‌کننده سموم دفع آفات نباتی و خصوصا عطاری‌ها به هیچ عنوان مجاز به تهیه و ارائه فرم قرص گرد سم فسفید آلومینیوم یا قرص برنج نیستند.

البته فرآورده‌های دورکننده آفات برنج و دیگر غلات که جهت مصارف خانگی طراحی و تولید می‌شوند، اکثرا حاوی عصاره سیر، تالک و نمک طعام بوده و ممکن است با نام قرص سیر یا قرص برنج معرفی شوند، اما از آنجایی که فاقد ماده سمی فسفید آلومینیوم هستند، کاملا بی‌خطر بوده و به صورت قانونی به فروش می‌رسند. این قرص‌ها که به عنوان قرص برنج با منشاء گیاهی شناخته می‌شوند، فاقد اثرات سمی و کشنده برای انسان بوده و مصرف آن در انسان بی‌خطر محسوب می‌شود.

مسمومیت‌های حاد کشنده ناشی از فسفیدهای فلزی بیشتر از کشورهای هند، سریلانکا، ایران، عراق، مراکش، عربستان، پاکستان و اردن گزارش شده‌اند:میزان بروز مسمومیت‌­های کشنده با این سم در سایر کشورها به ویژه کشورهای اروپایی و آمریکا کمتر است. ارزان بودن، در دسترس بودن، عدم وجود قوانین سختگیرانه در توزیع و خرید و فروش این سم و عدم آگاهی افراد جامعه از میزان سمیت بالای این آفت‌کش از جمله عوامل شیوع بالای این نوع مسمومیت محسوب می‌شود.

در کشور ما نیز مطالعات حاکی از شیوع نسبتا بالای مسمومیت‌های حاد ناشی از قرص برنج حاوی فسفید آلومینیوم بوده است. برخی از مطالعات انجام شده در زمینه بررسی این نوع مسمومیت که در مراکز دانشگاهی و سازمان پزشکی قانونی کشور انجام گرفته حاکی از آن است که در سالیان اخیر مسمومیت ناشی از فسفید آلومینیوم به عنوان یکی از مهم‌ترین علل مسمومیت‌های حاد، منجر به فوت در برخی از استان‌های کشور است.

این مسمومیت‌ها بیشتر در رده سنی ۲۰ تا ۴۰ سال بوده و بیشتر آنها به قصد خودکشی بوده‌اند. بر اساس آمار به دست آمده از بیمارستان‌های مرجع مسمومیت کشور، در شش ماه نخست سال ۱۳۹۷، از میان ۵۳ هزار و ۸۰۰ مراجعه مسمومیت به بیمارستان‌ها، ۶۳۳ مورد مربوط به مسمومیت با قرص برنج بوده است. بیشترین گزارش مسمومیت مربوط به شهر تهران با ۲۲۸ مراجعه به دو بیمارستان لقمان و بهارلو بوده است. بعد از تهران استان لرستان با ۵۸ مراجعه، مشهد، بابل و ارومیه بین ۴۳ تا ۴۷ مراجعه و دیگر شهرها کمتر از ۳۰ مورد مراجعه ناشی از مسمومیت با قرص برنج داشته‌اند.

عطاری بهار

۲۹ درصد کل مرگ‌های ناشی از مسمومیت به دلیل مصرف قرص برنج است

متاسفانه بر اساس گزارش‌های سازمان پزشکی قانونی کشور مرگ‌های ناشی از مسمومیت با قرص برنج در سال جاری ۳۰.۵ درصد نسبت به زمان مشابه در سال گذشته افزایش یافته‌اند. مرگ در مردان دو برابر زنان بوده و نیمی از مرگ و میرها ناشی از سموم دفع آفات، به دلیل تماس با قرص برنج بوده است. این درحالی است که ۲۹ درصد از کل مرگ‌ومیر ناشی از مسمومیت‌ها بدون درنظر گرفتن مرگ ناشی از مواد مخدر و محرک‌ها، در اثر مسمومیت با قرص برنج بوده‌اند.

قرص برنج پادزهر ندارد

با توجه به اینکه تاکنون مکانیسم دقیق بروز اثرات سمی فسفید آلومینیوم در انسان شناخته نشده، هیچ پادزهر اختصاصی در درمان مسمومیت حاد با آن وجود ندارد و اقدامات درمانی تنها شامل اقدامات حمایتی - علامتی هستند. از لحاظ زمان بروز علایم و نشانه‌های بالینی مسمومیت، بعد از مصرف خوراکی قرص فسفید آلومینیوم، علایم و نشانه‌های سمیت بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه ظاهر می‌شوند و مرگ در مدت کمتر از شش ساعت ممکن است رخ دهد.

علائم مسمومیت با قرص برنج

علائم بالینی مسمومیت با قرص برنج:شایع‌ترین علایم و نشانه‌های بالینی عبارتند از بی‌اشتهایی، بی‌قراری، تحریک‌پذیری، گیجی، سرگیجه، لرزش، دوبینی، عدم تعادل، تنگی نفس، دردهای شکمی، تهوع، استفراغ، در پاره‌ای موارد استفراغ و یا مدفوع سیاه رنگ، تعریق، ضعف و بیحالی، افت شدید فشار خون، کاهش برون‌ده قلبی، اختلال در ضربان قلب، خیز ریوی، سیانوز، اختلالات و آسیب‌های کلیوی، زردی، بزرگی کبد و طحال، فلج روده‌ای، تشنج و کاهش رفلکس‌ها، نشانگان زجر تنفسی حاد، آسیب کبدی، اختلالات خونی، اختلالات الکترولیتی، اختلال در تعادل اسید - باز و شوک. در ضمن ممکن است بوی سیر و یا ماهی گندیده از تنفس بیمار استشمام شود. بیشتر مرگ‌ومیرها در خلال ۱۲ تا ۲۴ ساعت اولیه مسمومیت اتفاق افتاده و معمولا ناشی از ایست قلبی است. مرگ و میر بعد از ۲۴ ساعت اغلب ناشی از نارسایی کبدی و کلیوی است.

پرهیز از نگهداری قرص برنج در منازل

با توجه به اینکه نگهداری نامناسب این ترکیب در شرایط نامناسب و مکان‌های مرطوب، با افزایش احتمال آزادسازی گاز سمی فسفین از قرص‌ها همراه است، استنشاق گاز سمی متصاعد شده از این آفت کش نیز می‌تواند در انسان کشنده باشد. همچنین در مواردی بروز مسمومیت‌های اتفاقی در کودکان و بزرگسالان در کشور در اثر استنشاق گاز سمی فسفین متصاعد شده از قرص برنج که در منزل مسکونی نگهداری شده بود، وجود دارد. بر این اساس باید از نگهداری این فرآورده در خانه جدا خودداری کرد. با توجه به سمیت بالا، غیرقانونی بودن خرید و فروش و کاربرد خانگی قرص برنج در کشور، مهم‌ترین گام جهت پیشگیری از بروز مسمومیت‌های کشنده با این آفت‌کش، افزایش آگاهی عموم مردم جامعه از خطرات این سم و خودداری از هر گونه خرید، نگهداری و بکارگیری آن در جهت مصارف خانگی است.

سم فسفید آلومینیوم یا همان قرص برنج یک کالای قاچاق است.بنابراین عرضه آن توسط فروشنده‌های سم و عطاری‌ها ممنوع و دارای مجازات است. خرید، فروش، توزیع و ارائه قرص برنج در عطاری‌ها و سم فروشی‌ها ممنوع و عاملین این امر مشمول مجازات هستند. همچنین باید از نگهداری محصولات خطرناک مانند سم قرص برنج در منزل، آشپزخانه و کمد اجتناب کرد. زیرا گاز حاصل از این سم کشنده است. در عین حال برای پیشگیری از آفت‌زدگی غلات و حبوبات در منزل، به جای استفاده از قرص برنج که بسیار سمی و کشنده است، از سیر که کاملا بی خطر است، می‌توان استفاده کرد. گزارش‌ها در سال‌های گذشته حاکی از مرگ سه نفر از اعضای یک خانواده، در اثر استنشاق تدریجی گاز حاصل از قرص برنج داخل کیسه‌های برنجی بوده است که در گوشه اتاق نگهداری می‌کردند. در عین حال توصیه می‌کنم که در صورت مسمومیت اتفاقی یا تعمدی با قرص برنج، مصدوم باید بدون اتلاف وقت به بیمارستان منتقل شود.

بنابر اعلام سازمان پزشکی قانونی کشور، در پنج ماه نخست سال ۱۳۹۷، بیش از نیمی از آمار مرگ ناشی از مسمومیت با سموم مختلف در اثر قرص برنج بوده است. متاسفانه به رغم حذف سم قرص برنج از فهرست سموم رسمی کشور و ممنوعیت عرضه قرص برنج، این سم توسط قاچاقچیان به کشور وارد و توزیع می‌شود. بر اساس آمار منتشر شده از سوی سازمان پزشکی قانونی کشور، قرص برنج در پنج ماه نخست سال ۱۳۹۷ منجر به ۳۰۸ مورد مرگ در هموطنان‌مان شده است. همچنین در سال ۱۳۹۶ نزدیک به ۱۱۰۰مورد مسمومیت با قرص برنج بروز کرده است که عمدتا در استان‌های تهران و لرستان رخ داده‌اند.